SEJAK di bangku sekolah, ramai yang percaya manusia hanya mempunyai empat jenis darah: A, B, AB dan O. Tapi tahukah anda bahawa sebenarnya ada satu lagi jenis darah yang sangat jarang tak pernah didengari langsung?
Jenis darah yang jarang dirujuk ini dikenali sebagai fenotip Bombay. Ia bukan sekadar variasi kecil tetapi satu fenomena genetik yang unik dan penting dalam dunia transfusi darah.
Baru-baru ini, kisah individu yang mempunyai darah jenis Bombay (Positif) menarik perhatian, menunjukkan bahawa di Malaysia ada yang memiliki darah jenis jarang ditemii ini.
Menurut laporan sebuah akhbar, Izzaleey Ramli, 49, bapa kepada empat anak, berkongsi beliau mengetahui status darahnya pada tahun 2005 selepas beberapa kali menderma darah.
Sebelum itu, beliau menyangka darahnya adalah jenis O, sehinggalah dimaklumkan oleh Pusat Darah Negara (PDN) bahawa darahnya termasuk dalam kategori yang jarang ditemui dan sangat bernilai bagi pemilik darah Bombay lain di negara ini.
Apa itu darah Bombay?
Menurut National Library of Medicines, dalam sistem darah manusia, semua antigen dalam kumpulan darah ABO dibentuk daripada satu komponen asas yang dipanggil antigen H. Antigen H ini diperlukan supaya sel darah merah dapat menghasilkan antigen A atau B.
Tetapi bagi individu dengan fenotip Bombay, mereka tidak menghasilkan antigen H sama sekali kerana mutasi pada gen yang bertanggungjawab (gen FUT1).
Tanpa antigen H, tubuh tidak boleh membuat antigen A atau B walaupun seseorang itu mempunyai gen darah A atau B secara genetik.
Jadi, sel darah mereka langsung tidak mempunyai H, A, atau B antigen. Dalam ujian darah biasa, jenis darah ini boleh kelihatan seolah-olah darah O tetapi sebenarnya darahnya sangat berbeza.
Penerimaan jenis darah bagi fenotip Bombay
Ramai doktor biasanya menggunakan empat kategori darah biasa untuk menentukan pemindahan darah yang selamat. Tapi kerana fenotip Bombay hilang antigen H, individu ini menghasilkan antibodi yang kuat terhadap H, dipanggil anti-H.
Ini bermakna mereka tidak boleh menerima darah A, B, AB atau O biasa. Satu-satunya darah yang selamat ialah darah daripada individu lain yang juga mempunyai fenotip Bombay.
Kalau terpaksa menerima darah O biasa (yang mempunyai antigen H), antibodi mereka boleh menyerang sel darah itu dan menyebabkan reaksi pemindahan darah yang berbahaya.
Itulah sebabnya darah ini bukan hanya konsep aneh, ia adalah isu klinikal yang serius.
Darah Bombay sangat jarang dikenal pasti?
Menurut kajian dalam Blood Groups and Red Cell Antigens, fenotip Bombay sangat jarang ditemui berdasarkan data.
- 1 dalam 10,000 orang di India
- 1 dalam sejuta orang di Eropah
- Sukar untuk ditemui di komuniti lain termasuk di Asia Tenggara
Disebabkan sangat jarang ditemui, banyak hospital tidak mempunyai stok darah Bombay. Individu yang mempunyai fenotip ini kadangkala perlu bergantung kepada rangkaian penderma darah jarang (rare donor registry) untuk mendapatkan darah yang sesuai apabila diperlukan.
Adakah fenotip bombay membahayakan kesihatan?
Meskipun mempunyai mutasi terhadap gen FUT1, ia tidak membahayakan kesihatan individu berdarah Bombay. Cabaran sebenar hanya muncul apabila mereka memerlukan pemindahan darah.
Dari sudut pewarisan genetik, darah Bombay berlaku secara resesif autosomal. Ini bermaksud seorang anak hanya akan mempunyai fenotip Bombay jika kedua-dua ibu bapa mewariskan gen tersebut kepadanya. Jika hanya seorang sahaja yang membawa gen itu, anak biasanya sekadar menjadi pembawa tanpa menunjukkan ciri darah Bombay.
Keadaan ini lebih kerap ditemui dalam komuniti yang mempunyai kadar consanguineous marriage (perkahwinan antara individu yang mempunyai pertalian darah, seperti sepupu pertama atau sepupu kedua) yang tinggi kerana kebarangkalian mewarisi gen yang sama daripada kedua-dua pihak adalah lebih besar.
Hakikatnya, dunia kumpulan darah tidak berhenti pada empat huruf yang kita hafal sejak kecil. Di sebalik sistem ABO yang kelihatan mudah, wujud variasi genetik yang lebih rumit dan dalam kes tertentu, sangat kritikal.
Fenotip Bombay mungkin jarang tetapi kepentingannya besar. Dalam situasi kecemasan, pengetahuan yang tepat tentang jenis darah boleh menjadi faktor penentu antara rawatan yang selamat atau risiko yang membahayakan. – RELEVAN