BERPUASA bukan hanya mengenai mentaati tuntutan Tuhan. Banyak kajian telah mengesahkan berpuasa membawa banyak kebaikan dari segi kesihatan. Tubuh yang berhenti untuk tempoh tertentu daripada makan berlebihan, membolehkan proses pemulihan dan pembersihan semula jadi berlaku dalam diri seseorang.
Pemulihan dalaman ini memberi peluang tubuh memperkuatkan daya tahan terhadap penyakit. Kini, beberapa kajian membuktikan berpuasa atau berlapar dalam jangka pendek mampu mampu mencegah sel kanser daripada terus berkembang.
Kajian Starvation Based Differential Chemotherapy: A Novel Approach for Cancer Treatment yang diterbitkan dalam National Library of Medicine, menyatakan hal ini berlaku kerana sel normal yang berlapar akan mematikan isyarat pertumbuhan serta pembiakan sel dan memasuki mod perlindungan.
Manakala sel kanser yang telah bermutasi tidak bergantung pada isyarat luaran dan tidak mempunyai perlindungan sama terhadap tekanan.
Bagaimana sel kanser berkembang?
Sel normal dalam tubuh mempunyai kawalan tertentu. Ia akan membiak dan berhenti pada masanya serta mati apabila sudah rosak.
Tetapi sel kanser bertindak sebaliknya. Ia membiak tanpa kawalan, mengambil lebih banyak nutrien daripada sel sihat dan menggunakan tenaga berlebihan untuk berkembang.
Salah satu ciri sel kanser ialah pergantungannya kepada glukosa (gula) sebagai sumber tenaga utama. Pertumbuhan pantas sel kanser menjadikannya ketagih terhadap gula dan inilah kelemahan yang boleh dieksploitasi melalui amalan puasa.
Mekanisme biologi: Apa berlaku semasa berpuasa?
Apabila seseorang berpuasa, tubuh memasuki fasa ketogenik iaitu keadaan di mana simpanan glukosa berkurang dan badan mula menggunakan lemak sebagai sumber tenaga.
Proses ini menghasilkan badan keton. Sel normal boleh menyesuaikan diri dengan menggunakan keton sebagai sumber tenaga tetapi sel kanser tidak begitu fleksibel.
Beberapa mekanisme lain turut berlaku ketika berpuasa:
- Penurunan hormon insulin dan IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1). Hormon ini mendorong pertumbuhan sel termasuk sel kanser. Apabila tahapnya menurun, pertumbuhan kanser terencat.
- Autofagi. Semasa berpuasa, sel tubuh akan “membersihkan diri” dengan menyingkirkan bahagian yang rosak. Proses ini membantu mencegah kerosakan DNA dan pembentukan sel tidak normal.
- Tekanan metabolik pada sel kanser. Kekurangan glukosa dan keadaan persekitaran yang berbeza memaksa sel kanser bekerja lebih keras untuk terus hidup, menjadikannya lebih mudah dimusnahkan oleh rawatan perubatan.
Kajian tentang puasa bukanlah sesuatu yang baharu. Seawal abad ke-20, para saintis sudah melihat bagaimana kekurangan nutrisi tertentu memberi kesan kepada pertumbuhan tumor pada haiwan.
Beberapa tahun belakangan ini, Dr. Valter Longo dari University of Southern California telah menunjukkan bahawa puasa boleh meningkatkan keberkesanan kemoterapi sambil mengurangkan kesan sampingannya.
Beliau mencadangkan konsep Fasting-Mimicking Diet (FMD) iaitu diet yang seakan sedang berpuasa tetapi masih membekalkan nutrien penting.
Kajian ke atas tikus menunjukkan bahawa tumor pada haiwan yang berpuasa tumbuh lebih perlahan berbanding haiwan yang tidak berpuasa.
Beberapa percubaan klinikal awal terhadap manusia juga mendapati pesakit kanser yang mengamalkan puasa jangka pendek sebelum kemoterapi mengalami kesan sampingan yang lebih ringan seperti keletihan dan loya.
Puasa dan rawatan kanser
Dalam dunia perubatan moden, rawatan kanser seperti kemoterapi atau radioterapi sering memberi kesan sampingan kepada pesakit termasuk keletihan, loya, hilang selera makan dan kerosakan sel sihat.
Menariknya, kajian awal menunjukkan bahawa puasa mungkin boleh mengurangkan kesan sampingan ini.
Puasa mencetuskan situasi perlindungan diri dalam kalangan sel normal manakala sel kanser yang rakus menjadi lebih terdedah kepada kerosakan. Dengan kata lain, gabungan puasa dan rawatan mungkin menjadikan terapi lebih berkesan dengan kesan sampingan yang lebih ringan.
Pandangan pakar dan batasan kajian
Walaupun hasil kajian sangat menggalakkan, pakar kanser menegaskan bahawa puasa bukanlah pengganti rawatan.
Seorang pakar nefrologi yang terkenal dengan kajian mengenai puasa, Dr. Jason Fung menyatakan bahawa puasa boleh menjadi rawatan sampingan yang kukuh tetapi masih memerlukan lebih banyak kajian klinikal besar-besaran untuk memastikan keselamatan dan keberkesanannya dalam kalangan pesakit kanser.
Selain itu, tidak semua pesakit sesuai untuk berpuasa. Mereka yang mengalami kekurangan zat makanan, berat badan terlalu rendah atau sedang menjalani rawatan intensif perlu berhati-hati.
Risiko seperti dehidrasi, kelemahan tubuh dan ketidakseimbangan elektrolit boleh berlaku jika puasa dilakukan tanpa pemantauan.
Apa yang boleh kita pelajari sebagai individu sihat?
Bagi individu sihat, penemuan ini membuka perspektif baharu tentang manfaat puasa. Ia bukan sekadar ibadah tetapi satu bentuk pembersihan tubuh yang mungkin melindungi daripada penyakit serius.
Amalan puasa secara berkala seperti berpuasa di bulan Ramadan dan intermittent fasting telah dikaitkan dengan pelbagai manfaat kesihatan termasuk:
- Penurunan berat badan dan lemak badan.
- Kawalan gula dalam darah.
- Mengurangkan risiko keradangan yang sering dikaitkan dengan kanser.
- Meningkatkan kesihatan jantung dan otak.
- Menggalakkan proses pembaikan sel melalui autofagi.
Gabungan faktor-faktor ini menjadikan tubuh lebih sihat dan berdaya tahan sekali gus mengurangkan risiko kanser pada jangka panjang.
Namun, perlu ditegaskan semula berpuasa bukanlah pengganti kepada rawatan perubatan moden. Pesakit kanser harus mendapatkan pandangan pakar sebelum mencuba kaedah ini.
Mengamalkan puasa secara berkala mungkin langkah pencegahan yang baik bukan sahaja untuk kesihatan fizikal tetapi juga keseimbangan minda dan spiritual. – RELEVAN